محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

178

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

وبتهاى حاره وريزانيدن سنگ كرده ومثانه وبا عسل جهة سرفهء حار وبا آب با رشك جهة نفث الدم سينه ورحم وبواسير بيعديلست وطلاى أو جهة قروح رطبه قضيب واعضاى عصبانى وحكه وجرب وجذام متقرح وآثار سياهى جلد واو رام حاره وبواسير بغايت مفيد ومضر كرده وسپرز ومصلحش كتيرا وتخم كرفس وشربتش نيم مثقالست وشكر دفع تشبث أو با عضاى باطني مىكند وچون محلوب أو را مثل غبار سائيده ورفع نمك از شستن مكرر نموده باصمغ عربى وآب حل كنند در اعمال نقاشى ومانند أو بهتر از ورق نقره است وچون زعفران را اضافه نمايند مثل ورق طلاى محلول وبا زنكار زمردى وبا آب عصفر مستسقى مىشود وچون با شب يماني وخطمى ومغره وسركه وسفيدهء تخم مرغ بر اعضا طلا كنند مانند سوازنيدن آتش است وأهل صناعت طلق را مطهر قلعى مىدانند هر گاه با آن گداخته شود طلع شكوفه درخت خرماست كه بعد از شكفتن كش خرما از غلاف أو حاصل شود مانند آرد ودقيق النخل نامند وبدون پاشيدن أو بر ثمر نخيل بارى نمى بندد در أول سرد ودرد دويم خشك وقابض طبع ومسكن حراره خون ومقوى معده وخشك أو بقدر نيم وقيه راقع اسهال وجهة تشنگى وبتهاى حار ونفث الدم ونزف الدم نافع ودير هضم واكثار أو مولد قولنج وعسر بول ودرد سينه ومصلح مطبوخ أو روغن كنجد وحام أو را مصلح چربيها وشيرينيهاست وآرد أو با حرارة لطيفه لغايت محرك باه است طلح اسم عربى درخت موز است وأهل باديه امغيلانرا باين اسم ميخوانند طلا خمر غليظ سياه لونست وبعضى مثلث را باين اسم مينامند وبعضى مطبوخر أو به فارسي ذهب باين اسم مخصوص است طليطلى طين قيمولياست طليسا نوعي از حلزونست كه در شام نمكسود كرده با نان ميخورند وخواص حلزون گذشت طلمه اسم نان كماج است طمطم سماق است طمطرا خروع است طنباطه بلغة سودان ترنجبين است طوليدو عنب الثعلب است طوطى بيغاست طوسيس بقول مؤلف حاوي ففاح اذخر است طولوا غريون بيونانى خريق سفيد است طواره بلغة اندلس گياهيست كه نزديك أمثلة ميرويد مثل بيش كه با جدوار رويد وآن پيش اندلسى است طوطر جهة الخضر است طوطا اغريون حماض جبلى است طوط قطن است طو فريوس نوعي از كما زريونست طوماغا فنطوريون كبير است طوليطون وطو مغرون قنطوريون صغير است طهف ذره است وگويند طعاميست كه از ذره ترتيب ميدهند طيلا فيون بيونانى گياهيست شبيه بگياه خرفه وما بين برگها شاخهاى ريزه وزيادة از شش عدد نميرويد وبرگ شاخها انبوه وسطبرو چون بدست بمالند رطوبت لزجى از أو ظاهر مىشود وگلش سفيد ومنبتش مزارع وزير تاك انگور است در أول گرم ودر دويم خشك ومخرج جنين ومشيمه وطلاى أو را جهة برص وبهق سفيد مجرب يافته‌اند ومورث جراحت جلد ومصلحش طلا كردن آرد جو است بعد از شستن أو طيرانه نوعي از فطر واز آن بزركتر وتازهء أو سفيد وزرد وخشك أو سرخ است ودر زير درخت بلوط وزيتون ميرويد واز سموم قتاله است حتى بوئيدن أو طيهوج به فارسي يتهو نامند از كبك كوچكتر ودر رنگ مثل أو ودر افعال مانند آن وجهة ناقهين الاحشا بغايت نافعست طين بهترين خاكها خالص از ريك وشوره وكوكرد است وطين الحراز جهة پاكى أو مينامند وبه فارسي خاك رست گويند واقسام خاكها بعد از احراق وشستن سردو تر ولطيفتر ودر افعال ثابت تر مىباشد مىباشد جميع خاكها خالص سرد وخشكند سواي طين بلدم المصطكي ولطيفترين خاكها آنست كه در آبهاى شيرين ؟ ؟ نشين شده باشد وطين مصرى كه از آب نبل حاصل مىشود بهتر از اقسام وآن مجموع أو رادع أو رام حاره ومقوى اعضاى سست ورافع حرارة مقعد واعضا كه از سواري بسيار وحركات حادث شده باشد وچون خاك خالص را در آبهاى مغشوش وشور ريخته بگذارند تا ته نشين شود اصلاح أو مىكند وچون با آب تلخ وشور مخلوط كرده عرق بكشند شيرين مىشود ومجربست وخاكهاى غير خالص در افعال شبيه بجز ومخلوط اوست وخاكى كه هميشه آفتاب بر أو تابيده باشد طلاى أو با سركه جهة گزيدن هوام بيعديلست وآنچه آتش بسيار ديده باشد بغايت مجفف ومنقى بشره وجالى بهق ورافع خشونة بدن وحكه وبا سركه جهة گزيدن زنبور وخاك شور با نمك وسركه جهة كچلى سر أطفال مجرب وجميع خاكها مورث سدد وخشونة بدن ورافع ان انيسونست وبوى كاه كل كهنه كه آب وگلاب بر أو بپاشند مقوى دل وروح نفساني ورافع غشى والتهاب وضماد أو با سركه جهة گزيدن هوام وردع أو رام حارة وعرق أو كه با گلاب وعرق گاو زبان وأمثال أو بكشند جهة خفقان وتقوية دل وضعف معدهء حاره بسيار مفيد است طين مختوم از جزيرهء مليون بحر مغرب خيزد ودر قديم زنى از تل خاك آنجا نقل بقبعهء راهيى مينموده وبعد از شستن قرصها ميساخته وصورت راهب در أو نقش ميكرد واز اين جهة تين الراهب نيز نامند وبسقوريدوس وجالينوس را اعتقاد آنكه خاكيست بخون نر نر سرشته وبالفعل